Klompvoeten

Een vaak voorkomende aandoening bij Spina Bifida is het hebben van "klompvoeten". Hieronder kunt u lezen wat het is en wat men er aan kan doen om de situatie van betrokkene te verbeteren.

Waar komt de naam klompvoet vandaan?

De Nederlandse naam “klompvoet” is een verbastering van de Engelse naam “clubfoot”. Dat betekent dat de voet er als het blad van een golfclub uitziet.

Korte omschrijving

De klompvoet is een aangeboren aandoening. Daarnaast kunnen ook klompvoeten voorkomen als onderdeel van een syndroom. Het betreft hier dan kinderen met meerdere lichamelijke afwijkingen die bij elkaar horen. De afwijkende bouw van de voet bij deze kinderen is meestal net iets anders dan de afwijkende bouw bij de echte klompvoet. De oorzaak van klompvoetjes is niet helemaal duidelijk maar komt in combinatie met Spina Bifida regelmatig voor. In een vroeg stadium van de zwangerschap groeien bepaalde banden en pezen niet mee met de rest van de voet. Het gevolg is dat deze banden en pezen de voet in een afwijkende positie trekken. Ook de botten in de voet raken hierdoor vervormd. Er zijn ook kinderen die geboren worden met een voet die er uit ziet als een klompvoet, maar die zich gedurende het eerste levensjaar toch blijken te ontwikkelen naar een normale voet. Vaak betreft het hier kinderen die met normale voeten in de baarmoeder in de knel hebben gezeten als gevolg van te weinig vruchtwater of een te kleine baarmoeder.

Als er sprake is van twee klompvoeten kan er meer aan de hand zijn. Dan wordt de pasgeborene verder onderzocht op afwijkingen aan zenuwen en spieren zoals bijvoorbeeld bij Spina Bifida. Klompvoeten kunnen dus ook voorkomen zonder dat er sprake is van Spina Bifida

De klompvoet kan op twee manieren gekanteld zijn, naar binnen en naar beneden. Als de voet met de tenen naar binnen wijst ontstaat een kommavorm.

Diagnose

De diagnose klompvoetjes kan gesteld worden op grond van hierboven genoemde kenmerken.

Wat is er nu afwijkend bij een echte klompvoet?

De afwijkingen bij de echte klompvoet beginnen al onder de knie. De spieren en pezen in de kuit zijn onderontwikkeld en verkort. De gewrichtskapsel, peesbladen en ligamenten in de voet zijn verdikt, en de botten van de enkel en voet kunnen van vorm veranderd zijn, met name het sprongbeen.

Is het verschil tussen de echte klompvoet en de normale voet die eruit ziet als een klompvoet na de geboorte gemakkelijk te maken?

Neen, het kan de eerste weken na de geboorte vaak nog deksels moeilijk zijn om vast te stellen of het om een echte klompvoet of een normale voet die eruit ziet als een klompvoet betreft.

Behandeling

Als de stand van de voetjes niet op tijd gecorrigeerd wordt, neemt de vervorming op den duur toe. Daarom kan het best zo snel mogelijk met de behandeling worden begonnen.

Eerst wordt de klompvoet handmatig zoveel mogelijk gecorrigeerd. De correctie wordt in stand gehouden door gips. Gedurende de eerste 6 weken wordt dit gips iedere week vervangen. Daarna is één keer in de twee weken voldoende. Is deze manier van behandelen succesvol, dan wordt de voet in een plastic brace geplaatst om de voet in de juiste stand te houden. Vervolgens wordt soms een operatie gedaan, meestal tussen de drie en zes maanden na de geboorte. Over het algemeen worden bij de leeftijd van drie maanden speciale röntgenfoto’s gemaakt (een zogenaamde klompvoetserie) om definitief vast te stellen of het om een echte klompvoet gaat of niet. Is het een echte klompvoet, dan is vrijwel altijd een operatie nodig om de stand van de klompvoet te veranderen.

Zijn alle echte klompvoeten even ernstig?

Neen, de afwijkingen bij echte klompvoeten kunnen verschillen in ernst. Klompvoeten kunnen heel soepel en makkelijk maar ook heel stijf en moeilijk te corrigeren zijn.

Wanneer wordt begonnen met de behandeling van een klompvoet?

Bij voorkeur wordt zo vroeg mogelijk begonnen met gipsredressies. De gipsen worden met enige regelmaat gewisseld om zo geleidelijk aan een correctie van de stand van de voet te bewerkstelligen en om “mee te groeien” met het kind.

Wanneer wordt de beslissing genomen om wel of niet de voet te opereren?

Over het algemeen worden bij de leeftijd van 3 maanden speciale röntgenfoto’s gemaakt en zogenaamde klompvoetserie) om definitief vast te stellen of het om een echte klompvoet gaat of niet. Dan wordt in het geval van een echte klompvoet vrijwel altijd de beslissing genomen om te opereren. De voeten worden dan met spalken in de juiste stand gehouden tot het tijdstip van operatie (meestal tussen de 4-9 maanden). Niet vergeten bij de leeftijd van 3 maanden ook een ECHO van de heupen te laten maken daar het risico op heupdysplasie bij kinderen met klompvoeten verhoogd is. Over heupdysplasie kunt u op een andere pagina van deze site meer lezen.

Als toch vrijwel alle klompvoeten geopereerd worden, waarom wordt er dan eerst met gips behandeld?

Met gips is de afwijkende stand van de botten voor een deel niet weg te krijgen en kan met name ook de sterke Achillespees niet goed opgerekt worden. Men moet dat oprekken van de Achillespees ook niet proberen omdat dan vaak de voet op een verkeerd punt gaat doorbuigen. Met gips kan vaak wel de kommavorm uit de voet gegipst worden. Als een klompvoet met operatie recht gezet zou worden zonder dat de vorm van de voet vooraf in gips zou zijn gecorrigeerd zou het wel eens moeilijk kunnen zijn de huid weer dicht te krijgen. Met gips wordt dus de huid aan de binnenkant voldoende gerekt om na het rechtzetten van de voet gesloten te kunnen worden.

Wat gebeurt er bij een klompvoetoperatie?

Verlenging van de Achillespees. Verlenging van andere te korte pezen. Openen van de te strakke gewrichtskapsels (tussen onderbeen, sprongbeen, hielbeen, scheepsbeentje en kubusbeentje) zodat deze botten weer zonder spanning in de goede stand gaan staan.

Hoe is de behandeling na de operatie?

Na de operatie wordt voor enige maanden een loopgips of loopkoker aangemeten om de voet in de goede stand te houden. Het is de bedoeling dat alle gewrichtskapsels weer dichtgroeien met de voet in de 90 graden stand zodat het doel van het verkrijgen van een voet die goed plat neergezet kan worden bereikt wordt.

Zijn na de periode van loopgips of loopkoker nog speciale schoenen of steunzolen nodig?

In principe niet. De bedoeling van de operatie is dat kinderen uiteindelijk weer gewone schoenen zonder steunzolen kunnen dragen. Alleen in de gevallen waarbij de voet ondanks de operatie sterk misvormd blijft zijn speciale schoenen nodig.

Hoe zijn de resultaten van klompvoetoperaties?

In het algemeen kan in ongeveer 85% van de kinderen met echte klompvoeten met een operatie worden volstaan. Tachtig tot 90% van de kinderen loopt op normale schoenen.

Wat kan er gedaan worden bij de 15% kinderen met slechte resultaten van de eerste operatie?

Bij voeten die weer krom gaan staan, maar die met de hand te corrigeren zijn, kunnen behandeld worden met het verplaatsen van peesaanhechtingen. Op deze wijze kan de balans tussen de spieren, die de stand van de voet aansturen, veranderd worden. Bij voeten die weer krom gegroeid zijn, en die niet met de hand in de rechte stand te brengen zijn, kan alleen de vorm van de voet veranderd worden door met een operatie de vorm van de botten te veranderen.

Hoe vaak komt het voor? (frequentie)

Gemiddeld worden per 1000 geboorten 1,24 klompvoeten gezien. Ongeveer de helft van de kinderen hebben maar aan een voet een klompvoet, de andere helft van de kinderen hebben aan beide voeten een klompvoet. De kans op een klompvoet is bij jongens 2x zo hoog als bij meisjes. Wanneer ouder en kind een klompvoet hebben is de kans bij het volgende kind 25%. Hebben ouders een zoon met een klompvoet dan is de kans op een klompvoet bij de geboorte van de volgende zoon 1:40. Hebben ouders een dochter met klompvoet, dan is de kans op een klompvoet bij de geboorte van de volgende zoon 1:16 en bij de geboorte van de volgende dochter 1:40.

Overerving

Bij klompvoetjes is sprake van multifactoriële overerving. Dat wil zeggen dat meerdere factoren een rol spelen.

 

© Donald Willemsen